Điện Biên: Biến Di Sản Văn Hóa Thành Động Lực Phát Triển Bền Vững

Bảo tồn di sản văn hóa Điện Biên không chỉ là việc gìn giữ quá khứ mà còn là chiến lược then chốt nhằm biến những giá trị truyền thống thành động lực phát triển kinh tế bền vững.

Với sự giao thoa của 19 dân tộc anh em, Điện Biên sở hữu một hệ sinh thái văn hóa đa dạng và đặc sắc. Việc thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU trong 5 năm qua đã minh chứng rằng: khi văn hóa được đặt đúng vị trí, nó sẽ trở thành “nguồn vốn” quý giá để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội cho vùng biên cương.

Hiện thực hóa mục tiêu bảo tồn: Những con số biết nói

Công tác bảo tồn tại Điện Biên không dừng lại ở lý thuyết mà được cụ thể hóa bằng những kết quả định lượng ấn tượng. Tính đến nay, tỉnh đã hoàn thành 100% mục tiêu xếp hạng di tích với ³⁵⁄₃₅ di tích được công nhận, đồng thời bổ sung thêm 8 di tích cấp tỉnh.

Về kho tàng vật thể và phi vật thể, các con số cho thấy sự nỗ lực bền bỉ trong công tác lưu trữ:

• Hiện vật gốc: 20.227 hiện vật đang được quản lý chặt chẽ tại Bảo tàng tỉnh, Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ và Ban Quản lý di tích.
• Di sản phi vật thể: 22 di sản được đưa vào Danh mục quốc gia (đạt 137,5% kế hoạch), trong đó có 2 di sản được UNESCO vinh danh toàn cầu.
• Độ bao phủ: Công tác kiểm kê di sản đã chạm đến ¹⁸⁄₁₉ dân tộc, giúp phục dựng sống động các lễ hội, nghề thủ công và nghệ thuật trình diễn dân gian.

Chiến lược “Văn hóa nuôi dưỡng Du lịch”

Điểm đột phá của Điện Biên chính là tư duy gắn kết bảo tồn với khai thác du lịch một cách bền vững. Thay vì chỉ trưng bày trong bảo tàng, các giá trị văn hóa được đưa vào đời sống thông qua các sản phẩm du lịch đặc trưng như Lễ hội Hoa Ban, Hoa Anh Đào và các nghi lễ truyền thống của người Thái, Mông, Lào.

Hiệu quả kinh tế từ mô hình này là rất rõ rệt. Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đón hơn 5,4 triệu lượt khách (tăng 83,06% so với giai đoạn trước), mang về doanh thu ước tính trên 9.400 tỷ đồng. Riêng năm 2025, con số này đạt 2.400 tỷ đồng với 1,45 triệu lượt khách.

Case study: Sự hồi sinh của Lễ Cúng bản người Thái

Điển hình là việc “Lễ Cúng bản của người Thái tỉnh Điện Biên” chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày ²⁄₄ vừa qua. Việc phục dựng nghi lễ Xên bản tại bản U Va (xã Thanh Yên) không chỉ tái hiện không gian văn hóa tâm linh mà còn tạo ra sức hút mạnh mẽ đối với khách du lịch, mở ra hướng đi mới cho kinh tế cộng đồng tại địa phương.

Số hóa di sản: Tạo “đời sống mới” cho hiện vật trong môi trường số

Để di sản không bị mai một và tiếp cận gần hơn với thế hệ Gen Z, Điện Biên đã quyết liệt triển khai chuyển đổi số. Đây là bước đi chiến lược nhằm xóa bỏ rào cản địa lý và thời gian trong việc tiếp cận văn hóa.

Hiện nay, tỉnh đã xây dựng thành công:

• Hình ảnh 2D cho 383 hiện vật và 3D cho 90 hiện vật.
• Hệ thống tham quan ảo 3D tại 15 điểm di tích trọng điểm.
• Đặc biệt, tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, 960 hiện vật tiêu biểu đã được số hóa 3D, tích hợp vào phần mềm quản lý thông minh.

Theo bà Vũ Thị Tuyết Nga, Giám đốc Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, số hóa không đơn thuần là lưu trữ mà là cách tạo ra “đời sống mới” cho hiện vật, giúp công chúng hiểu sâu hơn về giá trị lịch sử thông qua những trải nghiệm tương tác sinh động.

Từ làng nghề truyền thống đến sản phẩm OCOP

Một hướng đi thông minh khác là biến di sản thành hàng hóa có giá trị thông qua chương trình OCOP. Việc công nhận 8 nghề truyền thống và các làng nghề (như giày thêu, hoa văn trang phục, bánh truyền thống) đã biến những kỹ năng dân gian thành nguồn thu nhập trực tiếp cho người dân.

Song song đó, yếu tố con người được đặt lên hàng đầu với hơn 50 lớp tập huấn chuyên môn và việc phong tặng danh hiệu cho 41 Nghệ nhân ưu tú. Đây chính là những “thư viện sống”, lực lượng nòng cốt để truyền lửa văn hóa cho thế hệ mai sau.

Góc nhìn chuyên gia: Hướng tới kinh tế sáng tạo

Nhìn từ kết quả 5 năm qua, có thể thấy Điện Biên đã đi đúng hướng khi không chọn cách bảo tồn “đóng băng” mà chọn bảo tồn “động”. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, tỉnh cần đẩy mạnh hơn nữa mô hình kinh tế sáng tạo, nơi di sản là nguyên liệu đầu vào cho các sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Việc tăng cường xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào du lịch di sản kết hợp với công nghệ AI và VR (thực tế ảo) sẽ là chìa khóa để Điện Biên không chỉ giữ gìn bản sắc mà còn vươn tầm quốc tế.

Bạn nghĩ sao về việc ứng dụng công nghệ 3D trong bảo tàng? Liệu điều này có làm mất đi giá trị nguyên bản của di sản hay sẽ khiến chúng ta yêu văn hóa hơn? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn cùng chúng tôi!