Làn sóng rời bỏ 'bát cơm sắt' tại Trung Quốc: Khi tự do là cái giá phải trả

Với hơn 247 triệu người lao động tại Trung Quốc hiện đang từ bỏ các vị trí biên chế ổn định để chuyển sang công việc tự do, thị trường việc làm nước này đang đối mặt với biến động lớn.

Sự chuyển dịch từ “bát cơm sắt” sang nền kinh tế Gig

Trong nhiều thập kỷ, văn hóa làm việc tại Trung Quốc xoay quanh khái niệm “bát cơm sắt” – những công việc trong cơ quan nhà nước hoặc tập đoàn lớn với sự đảm bảo về biên chế trọn đời. Tuy nhiên, con số 247 triệu người làm việc linh hoạt tính đến quý III/2025 (chiếm 30% lực lượng lao động) cho thấy một cú xoay trục lịch sử. Nhóm thanh niên dưới 24 tuổi hiện chiếm hơn một nửa lực lượng lao động trên các nền tảng số, họ không còn coi công việc là lộ trình cố định mà là một phần của lối sống.

Mặt trái của sự tự do: Khi công việc trở thành lưới an sinh bất đắc dĩ

Không phải ai cũng là những freelancer thành công với thu nhập cao như các lập trình viên AI hay người sáng tạo nội dung. Đối với đại đa số, sự chuyển dịch này xuất phát từ áp lực cạnh tranh khốc liệt và sự mệt mỏi với văn hóa làm việc “996”. Khi cơ hội thăng tiến tại các văn phòng trở nên khan hiếm, người lao động bị đẩy vào “nền kinh tế làm mọi thứ” trên các nền tảng như Xianyu – từ dắt chó đi dạo, đổ rác đến giám sát học tập.

Thậm chí, những ngành nghề danh giá cũng không ngoại lệ. Việc thu nhập của giới y bác sĩ giảm mạnh 30-40% khiến nhiều người phải tranh thủ chạy xe công nghệ hoặc giao đồ ăn sau giờ làm để bù đắp chi phí sinh hoạt. Khảo sát năm 2025 chỉ ra rằng, gần 80% lao động nền tảng kiếm được dưới 2.000 nhân dân tệ mỗi tháng, thấp hơn nhiều so với mức trung bình quốc gia.

Phản ứng từ chính phủ và tương lai của thị trường lao động

Sự thiếu vắng các hợp đồng chính thức, bảo hiểm và lương hưu khiến lao động tự do rơi vào “vùng xám pháp lý”. Để đối phó, vào ngày ²⁷⁄₄, chính quyền đã công bố kế hoạch 12 điểm nhằm bảo vệ hơn 200 triệu lao động thời vụ. Các quy định mới nhắm vào việc minh bạch hóa thuật toán phân bổ công việc của các nền tảng công nghệ và gỡ bỏ rào cản về hộ khẩu trong việc tiếp cận y tế, an sinh xã hội.

Dù các nỗ lực này cho thấy sự thừa nhận của chính phủ về tính dài hạn của nền kinh tế gig, nhưng thực tế vẫn khắc nghiệt. Với nhiều người trẻ, lựa chọn làm tự do không còn là sự ưu tiên về phong cách sống, mà là giải pháp duy nhất để tồn tại trong một thị trường đang biến dạng.

Bạn nghĩ sao về xu hướng từ bỏ công việc ổn định này? Liệu sự tự do có thực sự đáng giá trước những rủi ro về an sinh xã hội? Hãy cùng chia sẻ quan điểm dưới đây.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao người trẻ Trung Quốc lại rời bỏ công việc ổn định?Họ rời bỏ ‘bát cơm sắt’ do áp lực cạnh tranh khốc liệt, sự mệt mỏi với văn hóa làm việc 996 và mong muốn chủ động về thời gian thay vì tuân thủ lộ trình nghề nghiệp cứng nhắc.

Nền kinh tế gig tại Trung Quốc đang đối mặt với những rủi ro gì?Lao động tự do thường thiếu hợp đồng chính thức, không có bảo hiểm, lương hưu và trợ cấp thất nghiệp, đồng thời phải đối mặt với thu nhập bấp bênh và sự thao túng từ thuật toán của các nền tảng.

Chính phủ Trung Quốc đã có động thái gì để hỗ trợ lao động tự do?Chính phủ đã công bố kế hoạch 12 điểm nhằm bảo vệ quyền lợi pháp lý, yêu cầu nền tảng công nghệ trả lương công bằng, minh bạch thuật toán và gỡ bỏ rào cản hộ khẩu trong an sinh xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao người trẻ Trung Quốc lại rời bỏ công việc ổn định?

Họ rời bỏ ‘bát cơm sắt’ do áp lực cạnh tranh khốc liệt, sự mệt mỏi với văn hóa làm việc 996 và mong muốn chủ động về thời gian thay vì tuân thủ lộ trình nghề nghiệp cứng nhắc.

Nền kinh tế gig tại Trung Quốc đang đối mặt với những rủi ro gì?

Lao động tự do thường thiếu hợp đồng chính thức, không có bảo hiểm, lương hưu và trợ cấp thất nghiệp, đồng thời phải đối mặt với thu nhập bấp bênh và sự thao túng từ thuật toán của các nền tảng.

Chính phủ Trung Quốc đã có động thái gì để hỗ trợ lao động tự do?

Chính phủ đã công bố kế hoạch 12 điểm nhằm bảo vệ quyền lợi pháp lý, yêu cầu nền tảng công nghệ trả lương công bằng, minh bạch thuật toán và gỡ bỏ rào cản hộ khẩu trong an sinh xã hội.